Dinas Cân: Cerddoriaeth, Archifau a Llyfrgelloedd yng Nghaerdydd

Efallai taw Caerdydd yw dinas fwyaf cerddorol y DU. Yn ogystal â dros 30 o glybiau a neuaddau cerddoriaeth fyw, mae’r ddinas yn gartre i gasgliadau cerddorol hollol anhygoel – o gyfansoddiadau gwreiddiol a chyfrolau hynafol, i doriadau papur newydd am ‘nose jobs’ Tom Jones.

I ddathlu diwylliant cerdd cyfoethog Caerdydd, fe ddaeth arbenigwyr ac archifwyr y ddinas at ei gilydd i rannu eu gwaith a’u casgliadau, fel rhan o Wythnos Archwilio Archifau.

O gantatas i gorau pwll glo, Grace Williams in Charlotte Church – fe gawsom flas ar gasgliadau cerdd Caerdydd, a chael golwg ar sut y mae cerddoriaeth wedi’i blethu yn rhan o hanes y ddinas ers canrifoedd.

Casgliadau Arbennig ac Archifau Prifysgol Caerdydd

Yn gyntaf, fe glywsom gan Alison Harvey, ein Archifydd fan hyn yng Nghasgliadau Arbennig ac Archifau Prifysgol Caerdydd. Mae’r casgliadau yma ar gael i unrhyw un sydd eisiau eu hastudio, ac mae’r archif ar agor i bawb. Dyma beth oedd ganddi i’w rannu – cofiwch droi’r is-deitlau ymlaen:

 

Llyfrgell Gangen a Threftadaeth Cathays

Ymunodd Katherine Whittington gyda ni nesaf, i ddangos beth sydd i’w ganfod yn Llyfrgell Gangen a Threftadaeth Cathays, sy’n agored i’r cyhoedd ac yn llawn adnoddau am hanes Caerdydd.

Mae eu casgliadau cyflawn o gopïau o’r Western Mail a’r South Wales Echo yn mynd mor bell yn ôl a’r 1860au – a maent yn ffynhonnell anhygoel sy’n dangos sut y mae cerddoriaeth boblogaidd wedi bod yn rhan o hanes cymdeithasol de Cymru.

woman with short hair holds a copy of a newspaper article, it is a tabloid-style article about the singer Charlotte Church, probably printed around the 2000s

Cerddoriaeth yn y wasg: Katherine yn dangos esiampl i ni o’r casgliad Western Mail

Er enghraifft, mae’r toriadau yma, am y gantores Charlotte Church, yn ddogfennau dadlennol, sy’n dangos sut yr oedd y wasg yn trin merched ifanc a phobl enwog ar droad y 21 ganrif. Yn ogystal ag archifau corau lleol, mae gan y llyfrgell gasgliad anarferol o gerddoriaeth ar CD gan artistiaid lleol o bob math.

Os oes diddordeb ‘da chi mewn chwilota yn eu casgliadau, mae ‘na Ganllaw Adnoddau ar gael, sy’n rhoi rhagor o wybodaeth fanwl am y celfyddydau yn eu casgliadau.

Archifau Morgannwg

Daeth Rhian Diggins atom i gyflwyno casgliadau eang ac amrywiol Archifau Morgannwg, gan ddweud “O’n i’n siwr bod stwff cerddorol ‘da ni – ond unwaith i fi ddechre edrych, sylwais i fod shwt gymaint o stwff da ni!”

Ma casgliadau Archifau Morgannwg yn cynnwys archifau corau, gwyliau cerdd, cymanfaoedd a chyngherddau, yn ogystal â biliau llaw Cymraeg prydferth, cynlluniau ar gyfer neuaddau cerdd sydd wedi hen ddiflannu, a chofnodion Llys sy’n ymwneud â thrwyddedu cerddoriaeth ar draws y ddinas.

woman standing up near screen, talking to a group of people

Rhian yn trafod casgliadau Archifau Morgannwg

Ymysg yr uchafbwyntiau oedd casgliad y Bwrdd Glo Cenedlaethol, sy’n dangos hanes bywyd cerddorol cymunedau diwydiannol de Cymru, ac archif y Côr Cochion – côr protest enwog y ddinas, sydd i’w canfod hyd heddiw y tu allan i’r Farchnad ar benwythnosau.

Mae Archifau Morgannwg ar agor i bawb, a cewch fwy o fanylion am sut i ymweld ar eu gwefan.

Ysgol Gerdd, Prifysgol Caerdydd

Charity Dove yw Llyfrgellydd Cerdd y Brifysgol, sy’n gyfrifol am gasglu a gofalu am lyfrgell ymchwil yr Ysgol Gerdd. Er taw myfyrwyr sy’n defnyddio’r llyfrgell yn bennaf, mae hi hefyd ar agor i’r cyhoedd, a gellir ei defnyddio am ddim. Caiff y cyhoedd ddefnyddio’r llyfrgell i gael gafael ar wybodaeth am gyfansoddwyr, arddulliau cerddoriaeth, techneg offerynnol a chasgliad o waith clasurol ar CD.

Mae casgliadau’r llyfrgell hon yn adlewyrchu diddordebau ymchwil staff yr Ysgol Gerdd dros y blynyddoedd, felly mae ystod eang iawn o bynciau diddorol i’w canfod yno. Mae’r catalog wedi’i greu mewn ffordd sy’n ei wneud yn rhwydd iawn i ymchwilio yn ôl cyfansoddwr.

Llyfrgell BBC NOW

Ymunodd Eugene Monteith â ni o lyfrgell Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, sydd i’w chanfod ym Mae Caerdydd. Mae’r llyfrgell yn gofalu am sgorau cerddorfaol llawn ar gyfer cannoedd o symffonau a cherddoriaeth boblogaidd, ar gyfer defnydd cerddorfeydd proffesiynol y BBC. Roedd yn wych clywed am lyfrgell sydd yn gweinyddu cynulleidfa benodol iawn, a sy’n chwarae rhan allweddol yn niwylliant perfformio a darlledu cerddoriaeth glasurol i gynulleidfaoedd poblogaidd.

Yn ogystal â’r sgorau, mae’r llyfrgell yn gofalu am waith cyfansoddwyr Cymreig, sgorau llais sydd wedi’u casglu dros 35 mlynedd o gynnal cystadleuaeth Canwr y Byd Caerdydd, a chasgliad eang o sgorau cerddorfaol o draciau sain ffilm.

Making Music

a young man in jeans giving a talk in front of a brick wall

Iori Haugen yn trafod system ffeirio sgoriau wych Making Music

Daeth Iori Haugen i siarad gyda ni am waith Making Music yng Nghymru. Mae Making Music yn gorff eirioli sy’n hyrwyddo chwarae a dysgu cerddoriaeth mewn amser hamdden – o fandiau pres i unigolion.

Er nad oes casgliad eu hunain ganddynt, mae Making Music yn gweinyddu system ffeirio sgoriau ar draws y DU – ble gall unrhyw aelodau wneud cais am sgôr a’i benthyg gan gerddorfa neu fand sydd ddim yn eu defnyddio. Maen nhw hefyd yn ymgyrchu dros addysg gerddoriaeth mewn ysgolion, ac yn hyrwyddo chwarae cerddoriaeth o bob math.

Ysgol Gerdd Prifysgol Caerdydd

archive photo of Morfydd Owen, a fair young woman with dark hair and dark eyes. Taken in the 1900s

Morfydd Owen. Bydd modd clywed rhai o’i gweithiau am y tro cyntaf eleni

Daeth Dr Peter Leech i drafod ei waith yn archwilio Archif Morfydd Owen yma yng Nghasgliadau Arbennig ac Archifau y Brifysgol, gyda Megan Auld. Mae’n nhw wedi bod yn ymchwilio cyfansoddiadau penodol gan Ms Owen – rhai oedd heb eu gorffen yn llawn pan fu farw yn 26 oed. Dyw’r cyfansoddiadau yma heb eu perfformio erioed o’r blaen.

Disgrifiodd Dr Leech y broses gerddorol ac academaidd o weithio gyda ‘sgetsys’ cerddorol – nodiant heb ei orffen yn llawn, sy’n aml wedi’i sgrifennu â llaw – i greu cerddoriaeth y mae modd ei berfformio heddiw. Canlyniad eu hymchwil yw bod modd perfformio’r gweithiau gan Ms Owen am y tro cyntaf erioed eleni – a gellir clywed y gerddoriaeth yma am y tro cyntaf mewn cyngerdd arbennig ar Ragfyr y 14eg.

Rhagor o wybodaeth am gyngerdd ‘Dathlu Morfydd’, Rhagfyr 14eg.

Tŷ Cerdd

Ymunodd Ethan Davies â ni i gyflwyno casgliad Tŷ Cerdd. Mae’r casgliad yma yn cynrychioli cyfoeth gwaith cyfansoddwyr Cymreig, a rhennir y dogfennau rhwng Aberystwyth a Bae Caerdydd. Gallwch ymweld â’r casgliad yng Nghaerdydd trwy wneud apwyntiad.

Mae’r casgliad a gedwir yn Aberystwyth yn cynnwys gweithiau unigryw gan gyfansoddwyr fel Grace Williams, Alun Hoddinott a llawer mwy – maent o dan ofal y Llyfrgell Genedlaethol. Yng Nghaerdydd mae casgliad eang o recordiadau a deunydd print ar thema cerddoriaeth a chyfansoddwyr Cymru.

Mae Ty Cerdd yn sefydliad sy’n hybu a dathlu cerddoriaeth Gymreig – yn ogystal â’r casgliad, maen nhw’n cynnig cyngor i gerddorion ar recordio a marchnata eu cerddoriaeth.

Amgueddfa Cymru

Rhannodd Jennifer Evans wybodaeth gyda ni am gasgliadau llyfrgell Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, sydd ar agor i’r cyhoedd ar gais. Mae casgliadau cerddorol y llyfrgell yn cynnwys llyfrau lloffion sy’n olrhain hanes cynnar yr amgueddfa – gan gynnwys rhaglenni cyngherddau a ffotograffau o berfformiadau.

Yn ogystal â’u harchif sefydliadol, mae ganddynt gasgliad o archif Gwendoline a Margaret Davies, sy’n cynnwys rhaglenni o Wyl Gregynog, oedd yn gyrchfan i gyfansoddwyr a cherddorion enwog fel Gustav Holst a Vaughan Williams.

Soniodd Jennifer hefyd am yr archif sain a hanes llafar yn Sain Ffagan, sy’n llawn recordiadau o hanes cymdeithasol, a wnaethpwyd yn yr 20ed ganrif yn bennaf. Mae’r casgliad caneuon gwerin yn drysor, sy’n cynnwys recordiadau o bobl ar hyd a lled y wlad yn canu ar yr aelwyd. Yn y casgliad hwn ceir amrywiaeth o dafodieithoedd, alawon, caneuon gwerin, baledi ac emynau.

Cerddoriaeth yn yr Archif – Gwahoddiad

‘Dyn ni’n gobeithio bod ein crynodeb wedi ennyn eich diddordeb mewn archifau cerdd. Os oes chwant chwilota arnoch chi, gallwch ddefnyddio archifau.cymru a’r Hwb Archif i weld be’ sy’ mlaen yn eich ardal chi.

Hoffem ni ddweud diolch yn fawr iawn i bawb a gyfrannodd i ddigwyddiad Dinas Cân – diolch am rannu eich casgliadau gyda ni! Roedd yn bleser cael clywed am amrywiaeth a dyfnder casgliadau cerddorol ein dinas.

Os ydych chi’n gerddor, gynhyrchwr neu berfformiwr, a fe hoffech chi ddod i ddigwyddiad tebyg yn y dyfodol – cysylltwch â ni. Rydym ni’n barod i’ch croesawu yma yng Nghasgliadau Arbennig ac Archifau’r Brifysgol – felly os hoffech chi ymweld, dyma ragor o wybodaeth: ymweld â Chasgliadau Arbennig ac Archifau.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s