Exhibition: Patagonia: Y Wladfa @ 150 (1865-2015)

Yn 2015 bydd Patagonia a Chymru yn dathlu 150 o flynyddoedd ers sefydlu’r Wladfa.  Sefydlwyd y Wladfa yn 1865, pan hwyliodd dros 150  bobl o wahanol rannau o Gymru ar y llong  ‘Mimosa’, ac ymsefydlu yn Nyffryn Camwy, Patagonia, yn Ne’r Ariannin. Mae’r gymuned Gymraeg yn parhau yno heddiw, yn ogystal â’r cysylltiadau sy’n bodoli o hyd rhwng Cymru a Phatagonia.

In 2015 Wales and Patagonia will be celebrating 150 years since the foundation of the Wladfa (colony). The Wladfa was established in 1865, when over 150 people from different parts of Wales sailed on the ship ‘Mimosa’, and settled in the Camwy Valley, Patagonia, in southern Argentina. The Welsh speaking community continues there today, as well as the contacts which exist still between Wales and Patagonia.

 

1/ Cefndir i’r Mudo / Migration Background 

Ceisiodd y Cymry sefydlu cymunedau tramor sawl gwaith, am sawl rheswm – economaidd, crefyddol, ieithyddol –  ond roedd pob un yn fethiant dros amser.

The Welsh attempted to establish communities overseas on several occasions, for several reasons – economic, religious, or linguistic – but each failed over time.

William Vaughan Sir. The golden fleece ... transported from Cambrioll Colchos, out of the southermost part of the iland, commonly called the Newfoundland. London : Printed for Francis Williams, 1626.

William Vaughan Sir. The golden fleece … transported from Cambrioll Colchos, out of the southermost part of the iland, commonly called the Newfoundland. London : Printed for Francis Williams, 1626.

Methodd cymuned William Vaughan, ‘Cambriol’, yn Newfoundland, rhywbryd ar ôl 1630.

William Vaughan and his colony ‘Cambriol’, in Newfoundland, failed sometime after 1630.

 

2/ Teithio ac Ymsefydlu, 19 ganrif / Travel and Settlement, 19th century

Mae hanes y fordaith ar y llong Mimosa wedi arwain at nifer o gyhoeddiadau ar y pwnc, a’r caledi a wynebodd y Cymry, a ffyniant y gymuned wedyn, eto wedi ysgogi nifer i ysgrifennu am y digwyddiadau yno. Cychwynodd popetMDJonesh gan erthygl Michael D. Jones yn 1848.

The history of the sea journey on the ship Mimosa led to many publications on the topic, and the hardships faced by the Welsh, and the success of the community afterwards, again inspired many to write about events there.  Everything started with an article by Michael D. Jones in 1848.

Gwladychfa

 

 

Gwladychfa2

 

3/  Y Wladfa, 20 ganrif (cynnar) / 20th century (early)

O ddiwedd y 19 ganrif roedd llywodraeth yr Ariannin yn elyniaethus tuag at y gymuned Gymraeg, a dirywiodd gweithgareddau’n araf, ac nid oedd mudwyr newydd o Gymru ar ôl 1913.

From the end of the 19th century the Argentine government had an unfriendly attitude towards the Welsh community, and activities declined slowly, while the last migration from Wales came in 1913.

Trelew

 

4/ Y Wladfa, 20 ganrif (adfywiad) / 20th century (revival)

Sbardunodd canmlwyddiant sefydlu’r Wladfa, yn 1965, nifer o unigolion i ail-afael yn y cysylltiad rhwng Cymru a Phatagonia, a thyfodd amrywiaeth o gysylltiadau newydd, yn cynnwys cefnogaeth i’r gymuned Gymraeg oddi wrth Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1999.

The centenary of the founding of the Wladfa, in 1965, spurred a number of individuals to re-start connections between Wales and Patagonia, and a variety of new connections developed, including support for the Welsh community there from the National Assembly for Wales in 1999.

Eluned

 

5/ Patagonia, Llen Teithio / Travel Writing

Ers y 1960au mae ffrwd gyson o lyfrau teithio am Batagonia wedi llifo o’r gweisg, pob un yn nodi’r gymuned Cymraeg yno, efallai’r mwyaf enwog (ond nid y mwyaf cywir) oedd y llyfr gan Bruce Chatwin.

Since the 1960s a stream of travel books about Patagonia has flowed from publishers, each one covering the Welsh community there, possibly the most well known (but not the most accurate) was the book by Bruce Chatwin.

Ysgol 

Ystadegaeth

 

6/ Y Wladfa, 21 ganrif / 21st century

Prifysgol Caerdydd a’r Wladfa / Cardiff University and the Wladfa

Iaith, diwylliant, hanes, cyhoeddiadau, cysylltiadau â Chymru, etc.

Language, culture, history, publications, contacts with Wales, etc.

CUlinks

 

Full list of sources featured in the exhibition:

1/ Cefndir i’r Mudo / Migration Background 

Hanes mor-daith y Brig Albion, Aberteifi, (Llywelyn Davies, Llywydd) gydâ Mûdolion (Emigrants,) &c. o Gaernarfon i Ogledd America : ynghyd â rhai ymddiddanion ar y daith, ac ychydig gasgliad o hanes am y wlad. Caernarfon : argraphwyd gan Peter Evans, 1820.

R Gorst;  David Lloyd.   Desgrifiad o diriogaeth Wisconsin …  yn mharthau gorllewinol Unol Daleithiau America. British Temperance Emigration Society; Cymdeithas Ymfudol Gymedrol Frytanaidd.; Welsh Emigratory Society of Britain.  Bangor … Bethesda, 1845.

Samuel Roberts.  Pregethau a darlithiau. Utica, E.N. : argraffwyd gan T.J. Griffiths, 1865.

2/ Teithio ac Ymsefydlu, 19 ganrif / Travel and Settlement, 19th century

Abraham Matthews. Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia. Aberdar : Mills ac Evans, pr.|1894

D. Davies. Attodiad i’r Cymro : sef Llawlyfr y Wladfa Gymreig, Patagonia. Caergybi. O.P. Griffith,1882.

Hugh Hughes (Cadvan Gwynedd). Llawlyfr y wladychfa Gymreig yn cynwys sylwadau ar yr angenrheidrwydd a’r posiblrwydd o’i sefydlu, hanes Patagonia, yn egluro ei haddasrwydd i’r sefydliad…yn ngayda darlunlen o Patagonia.  Llynlleifiad: L. Jones & Co., 1862.

Patagonia, yn egluro ei haddasrwydd i’r sefydliad…yn ngayda darlunlen o Patagonia. Llynlleifiad : L. Jones & Co., 1862.

Susan Wilkinson. Mimosa’s voyages : official logs, crew lists and masters. Talybont, Ceredigion : Y Lolfa,2007.

Lewis Jones.  Cymru newydd : hanes y Wladva Gymreig ; tiriogaeth Chubut, yn y weriniaeth Arianin, De Amerig. Caernarvon : Cwmni’r Wasg Genedlaethol Gymreig, 1898.

Joseph Seth Jones; Elvey MacDonald.  Dyddiadur Mimosa : El diario del Mimosa. Aberystwyth : Llyfrgell Genedlaethol Cymru; Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch, 2002.

D.S. Davies.  Adroddiad am sefyllfa y Wladfa Gymreig, allan o “Baner America”. Bala : H. Evans, pr.|1875?

Lewis Jones. Ymfudiaeth y Cymry.  Bangor : Hughes, pr.,1885.

Jonathan Ceredig Davies. Adventures in the land of giants. Lampeter, Welsh Press Company, 1892.

Y Cenhadwr Americanaidd : Remsen, N.Y. : argraffwyd gan J.R. Everett, 1840-1901. [1844 erthygl gan M.D. Jones, ‘Gwladychfa Gymreig’].

 

3/ Y Wladfa, 20 ganrif (cynnar) / 20th century (early)

R. Williams. Cymry Patagonia. Aberystwyth : Gwasg Aberystwyth,1942.

Jonathan Ceredig Davies. Adventures in the land of giants.Lampeter : Welsh Press Company, 1892.

Eluned Morgan. Dringo’r Andes. Y Fenni : Owen, 1904.

Eluned Morgan.  Ar dir a môr. Y Fenni : Gwasg Minerv, 1913.

Eluned Morgan.  Gwymon y Mor. Y Fenni, Owen, 1909.

R. Williams . Rhyddiaith y Wladfa. Dinbych : Gwasg Gee, 1949.

R.B. Williams.  Eluned Morgan. J.D.Lewis, 1948.

Evans, L.   Adlais y  Gamwy…detholiad … o’r Wladfa Gymreig.  Caernarfon, 1924.

Morgan, E.  Plant yr Haul.  Evans a Williams.  1915.

 

4/ Y Wladfa, 20 ganrif (adfywiad) / 20th century (revival)

R. Williams. Gwladfa Patagonia : the Welsh colony in Patagonia, 1865-1965. Caerdydd : Gwasg Prifysgol Cymru, 1965.

Gareth Alban Davies,  Kyffin Williams.  Tan tro nesaf : darlun o wladfa Gymreig Patagonia. 1918-2006. Llandysul : Gwasg Gome, 1976.

Geraint Dyfnallt Owen.  Crisis in Chubut : a chapter in the history of the Welsh colony in Patagonia.Swansea : C. Davies,1977.

Glyn Williams. The desert and the dream : a study of Welsh colonization in Chubut, 1865-1915. Cardiff : University of Wales Pres, 1975.

Ioan Roberts. Rhyfel ni : profiadau Cymreig o ddwy ochr Rhyfel y Falklands/Malvinas 1982.

Llanrwst : Gwasg Carreg Gwalch, 2003.

Catrin Williams.  Er Serchog Gof … Gwasg Gee,  1997.

 

5/ Patagonia: Llen Teithio / Travel Writing

Ioan Roberts.  Rhyfel ni : profiadau Cymreig o ddwy ochr Rhyfel y Falklands/Malvinas 1982.  Llanrwst:  Gwasg Carreg Gwalch, 2003.

Jon Gower.  Gwalia Patagonia.  Llandysul: Gomer, 2015.

Cathrin Williams.  Y Wladfa yn dy boced : [llyfr taith i’r Wladfa]. Caernarfon : Gwasg y Bwthyn, 2007, 3ydd arg.

Bruce Chatwin, Paul Theroux.  Patagonia revisited ( illustrated by Kyffin Williams).  London : Jonathan Cape,1992.

Bruce Chatwin.  In Patagonia.  London : Vintage, 1998 [2005 New edition]

R. Williams . Crwydro Patagonia. Llandybie : Llyfrau’r Dryw, 1960.

 

6/ Y Wladfa, 21 ganrif / 21st century

Prifysgol Caerdydd a’r Wladfa  /   Cardiff University and the Wladfa

Elvey MacDonald.  Cymdeithas Cymru-Ariannin : 1939-2014. Penrhyn-coch, Aberystwyth: Cymdeithas Cymru-Ariannin, 2014.

Edi Dorian Jones. Capillas galesas en Chubut. Chubut Argentina : Edición del Autor, 2000.

Galeses y Tehuelches : historia de un encuentro en Patagonia = The Welsh and Tehuelches : a meeting of peoples in Patagonia = Y Cymre a’r Tehuelches : cenhedloedd yn cwrdd ym Mhatagonia.  Chubut (Argentina). Secretaria de Cultura. Chubut : Provincia del Chubut;2007.

Una Frontera Lejana, la colonizacion galesa del Chubut…1865 – 1935. Fundacion Antorchas, 2003.

Other periodical sources

Y Ddraig goch : cylchgrawn misol at wasanaeth y Wladfa Gymreig. Bala : argraffedig gan H. Evans|1876-1877

Ein Breiniad. Patagonia : s.n.|1878-1883

Y Drafod : El mentor. Gaiman, Chubut : Diario El Cordillerano S.R.L.|1891-

Y Gwyliedydd : newyddiadur wythnosol annibynnol. Trelew : s.n.|1929-1938

Government reports on the Wladfa for 1867, 1871, 1872, 1876, 1897, 1900, 1902

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s