Testament Newydd 1567

Ar y 7fed o Hydref 1567 cyhoeddwyd llyfr pwysig yn hanes y Beibl ac yn sgîl hynny yr iaith Gymraeg: Testament Newydd William Salesbury a’r Esgob Richard Davies. Yn 1563 y pasiwyd y Ddeddf a fynnodd gael cyfieithiadau o’r Ysgrythyrau a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn Gymraeg ble bynnag yr oedd yr iaith yn arferedig: heb y Beibl yn Gymraeg, byddai hanes yr iaith wedi bod yn wahanol iawn.

Un o wŷr y Dadeni a’r Diwygiad oedd William Salesbury, yn ysgolhaig gyda’i syniadau ei hun am darddiad geiriau a’r orgraff. Yn y diwedd fe ffraeodd Salesbury a Davies ar faterion ieithyddol. Cam tuag at y Beibl cyfan yn Gymraeg oedd y Testament Newydd 1567 i fod, ond yn y pen draw yr Esgob William Morgan gafodd y fraint o gyflwyno’r Beibl cyfan yn 1588.

Yr oedd rheolau llym ynghylch argraffu hyd at 1695, felly nid yng Nghymru ond yn Llundain a baratowyd y Testament Newydd i’r wasg. Argraffwyd y llyfr gan Humphrey Toy, argraffydd o dras Cymreig yn St. Paul’s Churchyard, Llundain, gyda Salesbury yn symud mewn i’w dŷ er mwyn goruchwilio’r gwaith. Yn y rhagymadrodd, y mae Davies yn tynnu sylw at y ffaith bod yr iaith Gymraeg yn iaith estron yno:

hwn yw’r Testament cyntaf a fu irioet yn Gymraeg yn, a’r printwyr eb ddyall ungair erioed or iaith, ac am hyny yn an hawdd yddynt ddeall y Copi yn iawn” (“This is the first Testament there ever was in Welsh, and the printers have never understood one word of the language, and so it is difficult for them to understand the Copy correctly”.)

Cyffrous felly yw cyhoeddi ein bod wedi darganfod copi o’r Testament Newydd 1567 ymhlith rhoddion diweddar, ac mor agos at benblwydd ei gyhoeddi ar y 7fed o Hydref!

[A recent acquisition, William Salesbury’s Welsh New Testament, a significant publication in the history of the Welsh language. It was printed in London by printers who spoke no Welsh but were supervised by Salesbury. It was published on 7th October 1567]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s